Instuderen: van muziek op papier naar klinkende zang

Een nieuw muziekstuk instuderen in 7 stappen

Je hebt een mooi stuk gehoord dat je graag wilt zingen of je zangdocent heeft je een nieuw lied of aria gegeven. Samen heb je overlegd en vastgesteld dat het een goed idee is om dit nu te leren zingen. Het liefst zou je het meteen kennen en goed kunnen zingen, maar eerst zal je het je toch moeten instuderen.

Hoe ga je nu het beste te werk? Als je het grondig wilt aanpakken, raad ik je aan om je de muziek in 7 stappen eigen te maken. Daarbij kijk je eerst apart naar de tekst, het ritme en de melodie. Hieronder leg ik uit hoe je dat doet.

Stap 1: vorm een algemene indruk

Bekijk de bladmuziek. Hoe heet het stuk? Staan er muzikale aanwijzingen bij over het tempo en de dynamiek? Wat is de vorm? Heeft het bijvoorbeeld coupletten en een refrein of is het doorgecomponeerd (elk couplet of tekstdeel krijgt andere muziek)? Welke ritmes zie je en zitten daar lastige bij? Hoe ziet de begeleiding eruit? Staat het in majeur of mineur?

Voor de meeste mensen is de bladmuziek iets heel abstracts. Behalve als je erg getraind ben in solfège (van blad zingen), kun je je nog niet meteen iets voorstellen bij hoe de muziek moet gaan klinken. Gelukkig is bijna alles tegenwoordig wel eens opgenomen en kun je dus verschillende versies beluisteren. YouTube en Spotify maakt dat helemaal eenvoudig. Zoek een professionele opname, neem de bladmuziek erbij en luister aandachtig.

Stap 2: vertaal de tekst en zoek de juiste uitspraak op

Bij zangstukken heb je vrijwel altijd te maken met tekst. Vaak is deze niet in je moedertaal of eentje die je vloeiend spreekt. Om te kunnen overbrengen waar de tekst over gaat, moet je natuurlijk zelf wel weten waar je over zingt. Daarvoor kun je het beste met woordenboek en/of internet in de weer om een vertaling te maken. Die hoeft niet literair verantwoord te zijn en dient alleen voor jezelf als hulpmiddel bij het instuderen. Een handige website met heel veel vertalingen van liedteksten is: www.lieder.net. Ook staan in sommige muziekboeken vertalingen bij de stukken, zoals bijvoorbeeld in 26 Italian songs and arias.

Daarnaast wil je de tekst natuurlijk goed uitspreken. Online kun je veel sites en woordenboeken vinden waar je de uitspraak van woorden en zinnen kunt beluisteren. Ook staan er in boeken soms handige overzichten, zoals bijvoorbeeld in In koor: natuurlijk zingen. Daarin wordt een heel hoofdstuk gewijd aan de uitspraak van de vreemde talen en het fonetisch schrift. Als je het fonetisch schrift kent, kun je in de meeste woordenboeken ook de uitspraak opzoeken. En natuurlijk kan je zangdocent je verder helpen waar je er niet uit komt.

Stap 3: spreek de tekst uit

Als je weet wat de juiste uitspraak is, kan je beginnen te oefenen met het gedicht hardop uitspreken. Daarbij gaat het eerst om het vlotjes kunnen spreken zonder aarzelingen. Lukt dat vlekkeloos dan kan je het gaan voordragen zodat het klinkt als poëzie. Daarbij probeer je de betekenis van de tekst over te brengen.

Stap 4: maak je het ritme eigen

Leer het ritme eerst zonder tekst en melodie. Bekijk het ritme en spreek het bijvoorbeeld uit op lalala of dududu. Lukt dat zonder aarzeling dan kun je door naar stap 5.

Stap 5: spreek (en zing) de tekst in het ritme

Nu ga je de tekst in het ritme uitspreken. Kijk goed welke lettergreep op welke noot geplaatst is. Oefen de tekst in het juiste ritme tot het vlekkeloos gaat. Daarna kun je het ook op één toon in comfortabele ligging zingen. Dus de tekst en het ritme nog zonder melodie, maar wel gezongen.

Stap 6: leer de melodie

Voordat je alle elementen (tekst, ritme en melodie) samenvoegt, moet je nog de melodie leren. Begin niet met deze direct te zingen, maar luister er eerst naar. Als je de koning(in) van solfège bent, hoor je de noten in je hoofd klinken terwijl je de bladmuziek leest. Maar de meeste mensen moeten de muziek op een piano of ander instrument spelen (of een opname beluisteren) om de melodie te leren. Dus speel de melodie in het juiste ritme of draai een opname tot je hem kent. Controleer dan of je het in je hoofd kunt horen zonder mee te spelen. Je hebt hierbij nog niet gezongen, alleen geluisterd.

Stap 7: zing het lied

Als je alle eerdere stappen hebt doorlopen, kun je (eindelijk) het nieuwe lied gaan zingen. Je kent nu de noten en de tekst. Dan is het klaar om er technisch aan te gaan werken en de muzikale interpretatie verder uit te gaan diepen.

De voordelen van de stapsgewijze methode

Je zult misschien denken: wat een uitvoerige manier van instuderen, dat duurt me wel heel lang! In de praktijk zal het ook zeker niet altijd zo gaan, omdat je bijvoorbeeld een stuk gaat studeren dat je al honderden keren gehoord hebt en nu eindelijk zelf ook wel eens wilt zingen. Dan ken je de tekst, het ritme of melodie misschien al heel goed. Of het ritme is heel eenvoudig, dus je pakt de melodie en het ritme meteen samen. En soms ben je gewoon vol ongeduld om een mooi lied snel te gaan zingen.

Toch heeft het aanhouden van deze stappen veel voordelen. Ten eerste heb je een voorstelling van het stuk in je hoofd, voordat je ook maar gaat zingen. Als je je voorstelt hoe iets moet klinken, bereidt je stem zich daarop voor. Hij weet dan al beter wat hij moet doen en zal minder moe worden. Als je zoekend aan het zingen bent, is dat veel belastender voor je stem. Ook weet je al meteen echt waar je over zingt, omdat je je eerst verdiept in de tekst. Je gaat dus sneller de diepte in met de interpretatie. En, tenslotte, nog een groot voordeel: je studeert minder snel foute noten of ritmes in. Je behandelt niet alle elementen tegelijk en hoeft dus op minder te letten. Ingestudeerde fouten kunnen heel hardnekkig zijn en ze later afleren kost veel tijd. Dus: ga er even voor zitten en probeer de 7 stappen eens uit met je volgende nieuwe stuk.